kiedy dziecka siada

KK

Kiedy dziecko siada? "Często spotykam dzieci, które posadzono bardzo wcześnie. Rodzicom wydaje się, że wszystko jest ok"

Kiedy dziecko siada? "Często spotykam dzieci, które posadzono bardzo wcześnie. Rodzicom wydaje się, że wszystko jest ok"

Kiedy dziecko samo siada po raz pierwszy, każda mama pęka z dumy. Zazwyczaj ten moment następuje około ósmego miesiąca życia, jednak należy pamiętać, że to, kiedy dziecko jest gotowe do siadania, zależy od jego indywidualnego rozwoju.

6 miesięczne dziecko - rozwój i wsparcie motoryki

6 miesięczne dziecko osiąga już całkiem spore sukcesy w rozwoju. Są dzieci, które w tym wieku potrafią siedzieć. Jeśli jednak twoje dziecko nie siada samodzielnie, to nie martw się - ma na to jeszcze czas. Tymczasem dowiedz się, jakie umiejętności może mieć dziecko w tym wieku i jak możesz wspierać jego rozwój. 6 miesięczne dziecko

Rozwój dziecka - skoki rozwojowe, czego nie robić, jak wspierać

Pierwszy rok życia dziecka to niezwykły okres, rozwój dziecka zaskakuje nas każdego dnia. W jednym momencie tylko je, śpi i załatwia się, za chwilę świadomie się do nas uśmiecha, wyciąga rączki, przekręca się, siada, chodzi... Jak wspierać rozwój dziecka, czego nie powinniśmy robić? I kiedy są te słynne skoki rozwojowe?

  • Dodatek specjalny: kroki milowe w rozwoju dziecka [pobierz i wydrukuj]
  • Niemowlę, szósty miesiąc

    Niemowlę, szósty miesiąc

    Czy należy martwić się tym, że półroczne dziecko nie siada, tylko siedzi podparte poduszkami?Po pierwsze, nie należy się tym przejmować. Czas, kiedy większość dzieci zdobywa tę umiejętność (tzw. okno rozwojowe), to okres między 6. a 10. miesiącem życia. Po drugie, nie należy malucha popędzać

  • Czas na turlanie

    Czas na turlanie

    - atrakcyjna zabawka. Jak czołg Dziecko jest coraz sprawniejsze i zaczyna interesować się przemieszczaniem. Kiedy leży na plecach, wciska stopy w podłoże i próbuje się nimi odpychać, skręcając tułów i odchylając główkę do tyłu. Niektóre niemowlęta w tym wieku potrafią, leżąc na plecach, przesunąć się o długość

  • Rozwój ruchowy niemowlęcia

    Rozwój ruchowy niemowlęcia

    powinno (dajmy na to) zacząć siadać w szóstym miesiącu życia, a wstawać w dziesiątym. Nie! Bo nie ma uniwersalnego tworu pt. "dziecko", każdy człowiek rodzi się inny, ma inne preferencje i sposoby radzenia sobie z otoczeniem. Oczywiście istnieje statystyka i pewne informacje na temat tego, kiedy

  • Wszy: wypowiedz wojnę pasożytom!

    Wszy: wypowiedz wojnę pasożytom!

    , wydzielina). Dziecko może też mieć uczulenie na zastosowany preparat. W takich sytuacjach warto porozmawiać z lekarzem o tym, co robić dalej. Konsultacji lekarza wymagają też dzieci, które nie skończyły jeszcze dwóch lat, chore na astmę lub alergię, a także w sytuacji, kiedy wszy pojawiają się w brwiach i na

  • Podstawa postawy

    , refluksem żołądkowo-przełykowym, wrodzoną łamliwością kości. Siedzenie Malucha możemy sadzać dopiero wtedy, kiedy sam potrafi przyjąć taką pozycję. Nie należy go do siadania nakłaniać, na przyklad podpierając poduszkami. Niemowlęta z reguły siadają między 6. a 8. miesiącem życia. Jeżeli dziecko rwie się

  • Chce już siadać

    Radziłbym zdać się na dziecko. Skoro mały sam rwie się do siadania, to znaczy, że jego układ kostno-mięśniowy jest do tego przygotowany i nie ma co mu w tym przeszkadzać ani na siłę tego opóźniać. Na naturalny pęd dziecka do zdobywania nowych umiejętności my, rodzice, wiele poradzić nie możemy i

  • Joanna Krupa pokazała urocze zdjęcie córeczki. W komentarzach: Z całym szacunkiem, ale czy ona nie siedzi za wcześnie?
  • Małgorzata Rozenek-Majdan pokazała urocze zdjęcie z domu. "Czy Henio już sam siedzi?"
  • Rozwój dziecka: pierwszy rok życia. Zmiany w organizmie miesiąc po miesiącu
  • 5 najbardziej ryzykownych zachowań młodych mam. Nigdy tego nie róbcie!
  • Małgorzata Rozenek na spacerze z rodziną. Fanki zwróciły uwagę na wyraz twarzy Henia. "Pewnie w uszy mu zimno"
  • 10-latka miała nietypowe objawy koronawirusa. Lekarzy pomylili je z inną chorobą
  • Jak wybrać wygodne i zdrowe buty dla dziecka?

    Jak wybrać wygodne i zdrowe buty dla dziecka?

    stać się dla niego przeszkodą. Elastyczna podeszwa, która pozwala na zgięcie pod palcami w 1/3 długości od czubka buta oraz skręca się do wewnątrz i na zewnątrz, nie ogranicza ruchów, pozwala dziecku swobodnie kucać, kłaść się i siadać na wiele różnych sposobów. Idealna podeszwa powinna być też pokryta

  • Mama powinna mieć refundowany masaż pleców? Tak uważa Olga Frycz. Fanka dodaje: Musi też zrezygnować z krótkich spódnic
  • Karmienie piersią - jak rozkręcić laktację, jak poradzić sobie z zastojem i laktatorem. Najlepsze pozycje do karmienia piersią [HISTORIE MAM]
  • Odpieluchowanie dziecka: kiedy i jak zacząć?

    Odpieluchowanie dziecka: kiedy i jak zacząć?

    Odpieluchowanie dziecka bardzo ułatwia rodzicom życie, niemniej warto zacząć je nie wtedy, kiedy sugeruje babcia bądź sąsiadka, a wówczas, gdy dziecko będzie na nie gotowe. Nauka kontrolowania potrzeb fizjologicznych jest jednym z trudniejszych etapów w życiu każdego dziecka. Zrozumienie tego oraz

  • Szorstka skóra

    Objawy rzeczywiście wskazują raczej na alergię kontaktową, np. na kurz, zwłaszcza jeśli w domu jest wykładzina dywanowa. Może to być także uczulenie na samą wykładzinę lub podrażnienie spowodowane środkiem do prania lub płukania. Myślę, że nie należy się tym nadmiernie przejmować, ale na próbę przez

  • Mama broni się przed atakami. Jej córka ma cztery lata i wciąż nosi pieluchę
  • 10-miesięczne dziecko: co potrafi? Rozwój malucha

    10-miesięczne dziecko: co potrafi? Rozwój malucha

    kolejny krok w stronę pionizacji i samodzielnego stania oraz chodzenia. 10-miesięczne dziecko przemieszcza się wzdłuż mebli używając obu rąk, często chodzi trzymane za dwie ręce. Posiadło też prawdopodobnie inne umiejętności: samodzielnie podnosi się i siada, sprawnie potrafi przejść z leżenia na plecach

  • 8-miesięczne dziecko: co potrafi? Jakie zabawki dla malucha?

    odkrywa nowe umiejętności. Czym są tzw. skoki rozwojowe? Co potrafi 8-miesięczne dziecko? Rozwój fizyczny Zwykle 8-miesięczne dziecko umie siedzieć, samodzielnie też siada z pozycji leżącej. Zdarza się, że podejmuje pierwsze próby samodzielnego wstawania, najczęściej po złapaniu się jakiejś podpory (na

  • Zabawy urodzinowe - poznaj nasze wyjątkowe propozycje

    czasie dziecko z pozostałej grupy chowa się np. za szafą, za łóżkiem, za zasłoną. Po powrocie dziecko, które wyszło, ma za zadanie zgadnąć kogo brakuje. Głuchy telefon - dzieci siadają lub stają obok siebie. Pierwsza osoba przekazuje kolejnej wymyślone zdanie, ta osoba przekazuje je następnej itd

  • Kiedy powinno zacząć chodzić?

    Nie widzę żadnego powodu do niepokoju, ponieważ są dzieci zupełnie prawidłowo rozwinięte, które zaczynają chodzić w wieku 18 miesięcy. Być może Pani córka należy do ostrożnych i boi się zrobić ten pierwszy krok. Należy zdać się na naturę i nie prowadzić dziecka za rączkę, bo to zdecydowanie opóźni

  • Polska mama z Korei: Tu ciąża trwa dziesięć miesięcy

    ukończeniu przez nie 100 dni. Ja nie jestem zatrudniona w żadnej firmie, pracuję na własną rękę, więc żaden urlop macierzyński mi nie przysługiwał. Już po miesiącu od porodu pracowałam kilka godzin w tygodniu, ale nie korzystaliśmy z usług żadnej niani ani żłobka. Kiedy ja pracuję, dzieckiem zajmuje się mąż

  • Kołyski - dlaczego warto kupić kołyskę zamiast łóżeczka?

    uwielbiane przez niemal wszystkie dzieci kołysanie. Ten ruch wpływa na dziecko kojąco i uspokajająco. Bujanie uwielbiają tak noworodki, jak i starsze dzieci. Każdy z nas kojarzy maluchy na huśtawce na placu zabaw, kiedy to rodzice nie są w stanie ściągnąć dzieci z okupowanej bujanki. Kołysanie w ramionach

  • Jest już nowy numer miesięcznika "Dziecko"

    jak przynieść dziecku ulgę? Proszę siadać i zajadać, czyli mini przegląd krzesełek do karmienia. Dlaczego starsze niemowlęta też tak kiepsko śpią? Fragment książki "Spokojny sen" z serii Biblioteka Troskliwych Rodziców miesięcznika "Dziecko". Mała przylepka, czyli lęk separacyjny w

  • Skoczek dla dzieci - od jakiego wieku, czy skoczek jest zdrowy

    . Dziecku potrzebny jest przede wszystkim naturalny i swobodny trening kolejnych kluczowych umiejętności - samodzielnego siadania, raczkowania, wstawania i stawiania pierwszych kroków. Utrzymywanie równowagi i prawidłowej pozycji ciała wymagają wielu mozolnych ćwiczeń i niestety także upadków, przed którymi

  • Pozycje do karmienia piersią. Którą wybrać?

    mamy najczęściej. Jej zaletą jest to, że jest możliwa do przybrania w różnych warunkach. Kobieta siada, pamiętając o wygodnym podparciu pleców. Pod rękę może podłożyć poduszkę. Dziecko leży na ramieniu mamy, z główką opartą w zgięciu łokcia. Brzuszkiem przytula się do brzucha karmiącej. Kobieta

  • Pierwszy rok z dzieckiem. Pediatra: Trzeba oswoić rewolucję

    prowadziła styl życia podczas ciąży, też ma znaczenia. Ale namawiam do tego, aby, kiedy dziecko np. nieustannie płacze kilka godzin, nie szukać winy w sobie. Nie zawsze mamy wpływ na to, jakie jest dziecko. Mieszanki genów są nieprzewidywalne. Wystarczy zaobserwować bliźnięta. Wydawałoby się, że ci sami

  • Jakie krzesełko do karmienia dziecka wybrać?

    ;pilnować, aby starszak nie siadał na krzesełku przeznaczonym dla młodszego rodzeństwa, ponieważ w ten sposób może uszkodzić mebel.   Pasy zabezpieczające dziecko Głównym zabezpieczeniem dziecka siedzącego na krzesełku są pasy. W sklepie warto ich

  • Kołyski dla dzieci - mają wiele zalet, o których się zazwyczaj nie mówi

    1000 złotych) zazwyczaj patrzymy bardziej przychylnym okiem na tę drugą opcję. Innym czynnikiem jest szybki rozwój dziecka. Gdy nasza pociecha będzie już w stanie samodzielnie siadać, musimy obowiązkowo zamienić kołyskę na łóżeczko. Z tej przyczyny zdaniem wielu rodziców zakup takiego sprzętu jest

  • Kąpiel nigdy wcześniej nie była tak przytulna!

    podtrzymuje dziecko od stóp do głów. Miękkie siedzisko dopasowuje się kształtem do dziecka i umożliwia niemowlętom naukę siadania. Siedzisko można wyjąć z wanny, kiedy dziecko potrafi już samodzielnie siedzieć. Od tego momentu dziecko można już kąpać przestronnej wanience. Wanienka rośnie wraz z dzieckiem

  • Nacięcie krocza podczas porodu - fakty, mity, kontrowersje

    krocza silnie naciskają na głowę dziecka, kiedy istnieje konieczności zastosowania kleszczy lub próżniociągu. Nacięcie krocza podczas porodu - mity i fakty Nacięcie krocza podczas porodu, stosowane rutynowo, miało zapobiegać wielu przykrym sytuacjom i poważnym konsekwencjom. Profilaktyczna funkcja

  • Karuzela do łóżeczka - bajerancki gadżet czy przydatny dodatek?

    malucha. Karuzela do łóżeczka - od kiedy zamieścić ją w łóżeczku? Montowanie karuzeli zaraz po pojawieniu się dziecka w domu nie ma sensu z kilku powodów. Przede wszystkim samo pojawienie się na świecie jest dla niego tak ogromnym szokiem, wszystko wokół jest dla niego nowe i trudne do zrozumienia

  • Jak rodzice mogą pomóc dziecku w odrabianiu lekcji? [5 WSKAZÓWEK]

    , kiedy to żołądek, a nie mózg pracuje najintensywniej. Wyznaczmy wspólnie stałą godzinę, która będzie czasem na siadanie do lekcji. Tworząc taki nawyk, warto pokazać dziecku, że nawet jeśli praca zadana jest na za tydzień, im szybciej ją odrobi, tym luźniejszą będzie miało głowę. Po czwarte: cisza

  • Brzuszkowe dolegliwości - wzdęcia, gazy i spółka. Jak im zaradzić

    się całego organizmu małego człowieka, objawy powinny ustąpić mniej więcej po okresie, kiedy dziecko zaczyna siadać. Jeżeli objawy utrzymują się dłużej, powinniśmy udać się do lekarza, który najpewniej zaleci badanie USG lub gastroskopię. Maluchom może również pomóc zmiana mleka na gęstsze. Ich

  • Zabawy dla przedszkolaków - najlepsze propozycje dla aktywnych dzieci

    ;  Ciekawa i angażująca zabawa, którą bardzo lubią dzieci w wieku przedszkolnym. Wszyscy uczestnicy siadają w kółku tak, by widziały siebie nawzajem. Jeden z uczestników staje pośrodku i musi opisać jakieś dziecko z grupy tak, by inni odgadli o kogo chodzi. Może opisywać nie tylko cechy wyglądu

  • MAMA WIE! - kolejna edycja warsztatów już jesienią

    ograniczona. Więcej szczegółów na www.facebook.com/warsztatymamawie. To także może cię zainteresować: Fizjoterapeuta: "Rodzice, zanim poślecie dziecko na aikido i inne dodatkowe zajęcia, dajcie dziecku przestrzeń do wyszalenia się" [WYWIAD] Czego potrzebuje niemowlę z asymetrią? Kiedy dziecko

  • Zespół Downa: przyczyny, objawy, terapia

    Katalog objawów towarzyszących zespołowi Downa jest bardzo szeroki, co nie oznacza, że każde dziecko będzie obarczone wszystkimi. Po urodzeniu widocznym efektem występowania zespołu jest słabe napięcie mięśniowe, a także charakterystyczne cechy fizyczne: małogłowie lub krótkogłowie płaska twarz (stąd

  • Motoryka mała i duża. Co warto o nich wiedzieć?

    rozwój ruchowy dziecka? Niemowlę cechuje brak koordynacji ruchów, niemniej dziecko do 6. miesiąca życia powinno unosić główkę, przewracać się z pleców na bok czy siadać, trzymając palec osoby dorosłej. Maluch do 12. miesiąca życia powinien: siedzieć bez podparcia, raczkować, wkładać i wrzucać przedmioty

  • Dlaczego warto bawić się z małymi dziećmi na podłodze?

    umiejętności Bawiąc się na podłodze, sprawimy, że dziecko wcześniej pozna granice swojego ciała i swoje możliwości fizyczne - co znaczy, że będzie szybciej starać się je przekroczyć! Kiedy położysz swojego malucha na brzuchu, jego pierwszą reakcją będzie uniknięcie uderzenia głową o podłogę. Zamiast tego

  • Zespół Retta - przyczyny, przebieg i leczenie

    Zespół Retta - przyczyny i dziedziczenie Zespół Retta to uwarunkowane genetycznie zaburzenie rozwoju, na które składa się wiele współwystępujących objawów ze strony różnych układów. Zespół Retta nie jest dziedziczny, co oznacza, że mutacja genowa może pojawić się u dziecka, którego rodzice są

  • Siadanie to wyzwanie

    uczy się utrzymywać równowagę, trenuje koordynację ruchów, ćwiczy umiejętności, które pozwalają przewracać się z pleców na brzuch, turlać, utrzymywać pozycję pionową, a wreszcie siadać. @ Kiedy dziecko przestanie raczkować? Lekarz odpowiada @ Dziecko nie siada. Czy potrzebna jest rehabilitacja

  • Przesądy dotyczące ciąży. Wierzycie w ciążowe przesądy i zabobony?

    określić płeć dziecka na podstawie kształtu brzucha? Część osób mocno w to wierzy i wyjaśnia, że okrągły brzuch oznacza, że urodzi się dziewczynka, zaś spiczasty zwiastuje chłopca. W rzeczywistości jednak wygląd zewnętrzny brzucha nie zdradzi płci noworodka - płeć nienarodzonego dziecka można określić

  • Ćwiczenia wspomagające dziecko, które zaczyna chodzić

    pomóc dziecku próbującemu nauczyć się chodzić. Tymczasem najważniejsza jest cierpliwość i… odpowiednia motywacja! Nauki chodzenia nie należy przyspieszać. Dziecko samo stanie na nogi, kiedy odpowiednio wzmocni mięśnie i poczuje się pewnie. Nadmierna gorliwość, taka jak podnoszenie go za rączki do

  • Rozejście spojenia łonowego: przyczyny, objawy, leczenie

    najczęściej w trzecim trymestrze , kiedy dziecko intensywnie rośnie, a jego główka przemieszcza się w dół, przez co zaczyna napierać na okolice wchodu miednicy. Nie bez znaczenia jest, że w tym okresie miednica przygotowuje się do porodu, rozszerzając drogi rodne. Najbardziej charakterystycznym oraz

  • Okulary dla dzieci - korekcyjne i przeciwsłoneczne. Jak je wybrać?

    dzieci zajmuje się okulista, do którego należy udać się, gdy dziecko skarży się na problemy ze wzrokiem bądź rodzice zauważą jeden z objawów na nie wskazujący. Niepokojące jest, kiedy dziecko: siada blisko telewizora lub przybliża czytane książki do oczu, często pociera oczy, jest nadwrażliwe na światło

  • Boże Narodzenie po rozwodzie. Wigilia w kilku miejscach, święta w rozjazdach?

    . Nienawidziłam dwóch kolacji wigilijnych. Byłam wtedy naprawdę bardzo nieszczęśliwa, wszyscy wokół też. Nikomu taka sytuacja nie odpowiadała i nikt tego nie ukrywał. - Dopiero po kilku latach rodzicom udało się wypracować kompromis: Wigilia u taty, reszta świąt u mamy. Zawsze jednak było mi przykro, że ona siada

  • Wanienka dla dziecka: ze stojakiem, turystyczna czy składana

    wyprostowanym, co jest zdecydowanym plusem. A minusy? Taki stelaż trzeba mieć gdzie ustawić (i schować), napełnianie wanienki wodą (i jej wylewanie) bywa problematyczne, wanienka ze stojakiem jest także wykorzystywana dość krótko. Ze stelaża szybko rezygnujemy, gdy dziecko zaczyna siadać przenosimy wanienkę do

  • Jak odstawić od piersi?

    czas, kiedy nie jesteś zaabsorbowana innymi ważnymi sprawami – powrotem do pracy, przyjęciem do pracy niani, debiutem dziecka w żłobku. I kiedy możesz liczyć na wsparcie partnera. Dla dziecka odstawienie od piersi oznacza ogromną zmianę. Dlatego ważne jest, żeby nie łączyć go z innymi dużymi

  • Siedzieć? Łatwo powiedzieć...

    jest na to za wcześnie. Siedzenie, a tym bardziej siadanie to złożone umiejętności, które wymagają dojrzałości układu nerwowego, koordynacji ruchów i zdolności utrzymania równowagi. A to, kiedy je maluch opanuje, zależy od wielu czynników. Temperament i geny Dzieci różnią się od siebie budową, stanem

  • Twoje dziecko nie ma apetytu? Znamy powody tego problemu

    , a malcem zajmuje się opiekunka. Zazwyczaj, kiedy nowa sytuacja zostanie przez dziecko „oswojona”, apetyt wraca do normy. W trudniejszych sytuacjach, takich jak rozwód rodziców czy śmierć kogoś bliskiego, może być potrzebna pomoc psychologa. Ja tu rządzę W 2. roku życia maluch zwykle

  • Domowy plac zabaw

    . To świetne ćwiczenie dla małych dłoni i palców: trzeba ugniatać, toczyć i formować... Potem ruszamy do ataku, obrzucając się papierowymi śnieżkami, albo rzucamy nimi do celu. Istockphoto.com Złap mnie! Gasimy światło. Siadamy z dzieckiem na podłodze. Włączamy latarkę i prosimy dziecko, by złapało

  • Szkoła w domu. "Tydzień prywatnych lekcji kosztuje 880 zł"

    wyzwaniem - chwali lekcje w domu Agata, która dostrzega w edukacji domowej sporo zalet, ale tez i wady: - Na początku każdego tygodnia siadałam z kalendarzem i ustalałam z nauczycielkami plan zajęć. Edukacja domowa ma mnóstwo zalet. Nauczyciele podążają za dzieckiem, dostosowują się do umiejętności i

  • Zabawka dla niemowlaka - jaką wybrać

    dziecku gryzak, którym będzie masował swoje obolałe dziąsła. Te od Chicco mają różne kształty i faktury, łatwo je chwycić i - co najważniejsze - odpowiednio ułożyć w buzi. Mniej więcej w tym samym czasie dziecko zaczyna siadać - zmiana pozycji to większe pole do popisu, maluch więcej widzi, a mając wolne

  • Ciemno, ciemno... jasno!

    jej rytm, raz szybciej, raz wolniej. Zgaduj-Zgadula Siadamy z dzieckiem w ciemnym pokoju. Oświetlamy latarką różne przedmioty i pytamy malucha, co to jest. Ta z pozoru prosta zabawa może dostarczyć dziecku wielu nowych wrażeń. Zegar, lampa czy kwiatek w doniczce w świetle latarki wyglądają zupełnie

  • Czy zabawa z dzieckiem to zmora rodziców?

    - kilkulatek z miniaturowym autobusem w dłoni. Zaczyna lepiej rozumieć swojego tatę, ale też przypomina sobie siłę rozczarowania, którą odczuwał jako dziecko... I siada na dywanie. "To w co się chcecie bawić?" - mówi. "Bo mi się nie chce" Zakładając, że rodzic spędza osiem godzin dziennie w

  • Czy zabawa z dzieckiem to zmora rodziców?

    - kilkulatek z miniaturowym autobusem w dłoni. Zaczyna lepiej rozumieć swojego tatę, ale też przypomina sobie siłę rozczarowania, którą odczuwał jako dziecko... I siada na dywanie. "To w co się chcecie bawić?" - mówi. "Bo mi się nie chce" Zakładając, że rodzic spędza osiem godzin dziennie

  • Podróż samolotem z kilkumiesięcznym dzieckiem. Te gadżety wam ją ułatwią

    najbardziej gładko, trzeba zabrać ze sobą kilka najważniejszych przedmiotów. O to, co warto zabrać ze sobą, zapytaliśmy kilku mam. Wózek zawsze się przyda, ale wybierz go dobrze Podróżując z maluchem na pewno i tak weźmiesz wózek. Zdaniem Magdy, w podróży samolotem, nawet z dzieckiem, które jeszcze nie siada

  • Domowe sposoby na hemoroidy - poznaj skuteczne metody łagodzenia bólu

    wanny (do wysokości 10 cm) letnią wodą maksymalnie o temperaturze 40 stopni. Następnie do wody dodajemy wywar z kory dębu, rumianku bądź nadmanganian potasu. Tak przygotowaną "kąpiel" traktujemy jako sposób złagodzenia objawów. Siadamy w wannie, podkurczając nogi. Najlepsze efekty przynoszą